Sermaye Denetlenmeli<\/p>\n
D\u00fcnya ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen isimlerinden Noam Chomsky, uluslararas\u0131 ekonominin ciddi sorunlarla y\u00fcz y\u00fcze bulundu\u011funu, IMF ve D\u00fcnya Bankas\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere pek \u00e7ok \u015feyin de\u011fi\u015fmesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi. ”Tarihin bitti\u011fini sadece zenginler iddia eder” diyen ”k\u00fcreselle\u015fme kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n entelekt\u00fcel omurgas\u0131” , Almanya’da yay\u0131mlanan haftal\u0131k ”Die Zeit” gazetesinin son say\u0131s\u0131nda IMF, D\u00fcnya Bankas\u0131’n\u0131n rol\u00fc ve d\u00fcnya ekonomisindeki ”antidemokratik e\u011filimlerle” ilgili sorular\u0131 yan\u0131tlad\u0131.<\/p>\n
– Uzun bir zamand\u0131r k\u00fcreselle\u015fmeyi ve k\u00fcreselle\u015fmenin kurumlar\u0131n\u0131 ele\u015ftirenlerden birisiniz. Su\u00e7lamalar\u0131n\u0131z l\u00fctfen…<\/p>\n
N.C. – D\u00fcnya Bankas\u0131 ve IMF’yi alal\u0131m. Bunlar, uzun bir s\u00fcredir, kendi kendilerini benden \u00e7ok daha \u015fiddetli ele\u015ftiriyorlar. Sadece D\u00fcnya Bankas\u0131 Ba\u015f Ekonomisti Joseph Stiglitz’i okuyun yeter. ”Denetleyenleri Kim Denetler” ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131nda, bu kurumlar\u0131n sadece o u\u011fursuz iktisat politikalar\u0131n\u0131 betimlemiyor, \u00f6l\u00fcmc\u00fcl sonu\u00e7lar\u0131 da betimliyor. Bat\u0131’n\u0131n bask\u0131s\u0131yla soyut iktisat modellerinin di\u011fer toplumlara nas\u0131l uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 betimliyor. Zorbaca sonu\u00e7lar\u0131yla… \u015eu tipik ”Birinci D\u00fcnya \/ \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya” hik\u00e2yesi i\u015fte. Uzun bir s\u00fcredir temel sorun \u015fu: Bu iki d\u00fcnyay\u0131 da kesin bir olgu ay\u0131r\u0131yor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya, Birinci D\u00fcnya’n\u0131n tersine, 18. y\u00fczy\u0131ldan bu yana liberalle\u015fmeye zorlanmaktad\u0131r. \u00d6rnek olarak Hindistan ve B\u00fcy\u00fck Britanya’y\u0131 al\u0131n. Hindistan d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen \u00fcreticilerinden biriydi. Tekstilde ve baz\u0131 di\u011fer sekt\u00f6rlerde. \u0130ngiltere o zaman kendi tekstil sanayiini bu rekabetten korumak i\u00e7in y\u00fcksek g\u00fcmr\u00fckler koydu. Yani bu \u00fclke, g\u00fc\u00e7l\u00fc devlete ve \u00e7ok fazla korumac\u0131l\u0131\u011fa oynad\u0131. Ancak buna kar\u015f\u0131l\u0131k Hindistan liberalle\u015fmeye zorland\u0131. Elbette bu, Birinci D\u00fcnya’n\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 sanayile\u015fmesinin yeg\u00e2ne nedeni de\u011fil. Ama bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan bu \u015fema bug\u00fcne dek devam etti. Kalk\u0131nan \u00fclkeler, ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u0130ngiliz modelini izleyenler oldu ve bir de Avrupa’n\u0131n etkisinden az ya da \u00e7ok ka\u00e7\u0131nabilenler. Ba\u015faranlar, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir devlete sahip olanlar, serbest ticaret kurallar\u0131n\u0131 korumac\u0131l\u0131kla ihlal edenler ve yabanc\u0131 teknolojileri \u00f6d\u00fcn\u00e7 alanlar oldu. Bu sonuncuya, bug\u00fcn olsa, \u00fcr\u00fcn korsanl\u0131\u011f\u0131 denirdi. Ayr\u0131ca b\u00fct\u00fcn bunlar ABD’nin erken d\u00f6nem geli\u015fim a\u015famalar\u0131na aynen uymaktad\u0131r.<\/p>\n
– Devletin ekonomiyi y\u00f6nlendirmesi, korumac\u0131l\u0131k… Bunlar sizce son derece olumlu \u015feyler. Ama ana e\u011filimin ekonomistlerine kalsa, onlar ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc form\u00fcle edeceklerdir: Bu y\u00fczy\u0131l\u0131n 30’lu y\u0131llar\u0131nda, tam da devletlerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 birbirine kapanmas\u0131 k\u00fcresel ekonomik krizi g\u00fc\u00e7lendirdi. Ba\u015fka \u015feyler yan\u0131nda bunu da ileride \u00f6nlemek i\u00e7in insanlar sonunda Bretton Woods kurumlar\u0131n\u0131, IMF ve D\u00fcnya Bankas\u0131’n\u0131 yaratt\u0131…<\/p>\n
N.C. – \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f i\u00e7in ba\u015fka nedenler de vard\u0131. Ama b\u0131rak\u0131n, \u015fimdi IMF’nin kurulu\u015funa yol a\u00e7m\u0131\u015f motifler \u00fczerine konu\u015fal\u0131m. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n sonuna do\u011fru ABD, d\u00fcnyada olup bitenleri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde belirliyordu. Elbette uluslararas\u0131 d\u00fczeni de kendi \u00e7\u0131kar\u0131na g\u00f6re \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f g\u00f6rmek istiyordu. Bu \u00fclkenin o zamanlar dev boyutlarda bir ticaret fazlas\u0131 vard\u0131. Sava\u015f, \u00fcretimi ola\u011fan\u00fcst\u00fc artt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131 ve bu \u00fcretim de b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde devletin y\u00f6netimindeydi. Gerekli olan, s\u0131rf bu mallar\u0131n\u0131 satmak i\u00e7in ekonomik a\u00e7\u0131dan liberal bir \u00e7evre idi. Ama o d\u00f6nemdeki politik \u00e7evre ko\u015fullar\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Sava\u015ftan sonra her yerde radikal ve sosyal demokrat ak\u0131mlar vard\u0131. ABD’de de. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 Bretton-Woods’un yarat\u0131c\u0131lar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutmak zorundayd\u0131lar. Yani sonu\u00e7ta ger\u00e7i liberal bir ticaret sistemi kurdular, ama ayn\u0131 zamanda h\u00fck\u00fcmetlere, kendi ekonomik ve sosyal politikalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeleri i\u00e7in, bir serbest hareket alan\u0131 da b\u0131rakt\u0131lar. IMF b\u00f6yle olu\u015ftu…<\/p>\n
– Uluslararas\u0131 e\u015fg\u00fcd\u00fcm\u00fcn bir arac\u0131 oldu.<\/p>\n
N.C. – Do\u011fru. Bu durum sabit d\u00f6viz kurlar\u0131 ve sermaye ak\u0131m\u0131n\u0131n denetimini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu. Yarat\u0131c\u0131lar\u0131 White ve Keynes , bunu \u015f\u00f6yle gerek\u00e7elendirmi\u015fti: Sermayenin denetimi olmaks\u0131z\u0131n, demokrasi de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ayr\u0131ca hi\u00e7bir \u00fclke de yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan bir iktisat politikas\u0131 izleyemezdi, bunu diyorlard\u0131.<\/p>\n
– Bir\u00e7ok ekonomist bug\u00fcn \u015f\u00f6yle konu\u015facakt\u0131r: ”Hah i\u015fte, ne g\u00fczel, o zaman h\u00fck\u00fcmetler piyasa yanl\u0131s\u0131 bir politika uygulamal\u0131…”<\/p>\n
N.C. – B\u0131rak\u0131n ekonomistler konu\u015fsun. Onlar demokrasiden nefret ediyor olabilirler, ama Bretton-Woods’un demokrasiyi te\u015fvik etmesi gerekiyordu. Bretton-Woods, halklar\u0131n egemenli\u011fini korumak, iktisat politikas\u0131nda planlamay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmak ve sabit d\u00f6viz kurlar\u0131 \u00fczerinden spek\u00fclasyonu engellemek istiyordu. Ancak bu sistem, 70’li y\u0131llarda \u00e7\u00f6kt\u00fc. D\u00f6viz kurlar\u0131 esnekle\u015fti, sermaye ak\u0131m\u0131 \u00fczerindeki denetimlerden vazge\u00e7ildi ve \u015fu me\u015fhur k\u00fcreselle\u015fme ba\u015flad\u0131. O zamandan beri de k\u0131sa vadeli sermaye ak\u0131m\u0131 b\u00fcy\u00fcyor ve bu, ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir \u015fey. Liberalle\u015fme ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan beri ekonomik verilerin \u00e7o\u011fu k\u00f6t\u00fcle\u015fti: Sanayile\u015fmi\u015f \u00fclkelerde ekonomik b\u00fcy\u00fcme yar\u0131 yar\u0131ya d\u00fc\u015ft\u00fc. Azgeli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde de durum 70’lerden daha k\u00f6t\u00fc duruma geldi.<\/p>\n
– Ancak IMF’de sermayenin serbest dola\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7in en \u00e7ok bask\u0131 yapan \u00fclke, bug\u00fcn bir\u00e7ok ekonomi i\u00e7in model niteli\u011fi ta\u015f\u0131yor. ABD, di\u011ferlerini \u015fa\u015f\u0131rtacak ekonomik veriler ortaya s\u00fcrebilir.<\/p>\n
N.C. – Asl\u0131nda ABD’nin durumu feci. Sadece ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyi al\u0131n. E\u011fer bunu ki\u015fi ba\u015f\u0131na hesap ederlerse, bir anlam\u0131 vard\u0131r. N\u00fcfusun artmas\u0131 nedeniyle 70’lerden beri hemen hi\u00e7 b\u00fcy\u00fcmedi. Ayr\u0131ca \u00fccretler de bununla birlikte b\u00fcy\u00fcme g\u00f6stermedi. \u00c7al\u0131\u015fma s\u00fcresi artt\u0131. \u00c7al\u0131\u015fma saatleri di\u011fer b\u00fct\u00fcn sanayi \u00fclkelerinden daha uzundur. Ayr\u0131ca zenginlikler her zamankinden daha adaletsiz da\u011f\u0131t\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
– Siz, s\u0131k s\u0131k ”ABD d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6zg\u00fcr \u00fclkesi” dersiniz. Bu, burada herkesin her \u015feyi bilip s\u00f6yleyebilece\u011fi anlam\u0131na geliyor. Propagandan\u0131n halk\u0131 ahmakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esi yetersiz kalm\u0131yor mu?<\/p>\n
N.C. – Elbette herkes her bilgiyi alabiliyor. T\u0131pk\u0131 \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya’n\u0131n durumunun neden b\u00f6yle k\u00f6t\u00fc, Birinci D\u00fcnya’n\u0131n da iyi oldu\u011funu, her ekonomistin bulabilece\u011fi gibi. Ama insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu bunun nas\u0131l oldu\u011funu \u00f6\u011frenmi\u015f de\u011fil. Uzun bir i\u015f g\u00fcn\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan kendilerini televizyonun \u00f6n\u00fcne atacak veya bir bara gidecek kadar enerji ancak kal\u0131yor.<\/p>\n
– IMF’de hangi reformlar sizce yeterli olabilir. Yani ne zaman protestocular memnun bir bi\u00e7imde evlerine d\u00f6nebilecek?<\/p>\n
N.C. – De\u011fi\u015ftirilmesi gereken \u00e7ok \u015fey var. Ama kesin olan bir \u015fey \u015fudur: \u00dclkeler sermaye ak\u0131mlar\u0131n\u0131 denetleyemezlerse demokrasinin \u015fans\u0131 pek azd\u0131r ve iktisat politikalar\u0131n\u0131n hareket alan\u0131 da \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 kalacakt\u0131r. Tarihte m\u00fcmk\u00fcn olan her \u015fey hep de\u011fi\u015fti. Sadece zenginler, tarihin sonuna ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ettiler.<\/p>\n
17 Nisan 2000 tarihli Cumhuriyet Gazetesi’nden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sermaye Denetlenmeli D\u00fcnya ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen isimlerinden Noam Chomsky, uluslararas\u0131 ekonominin ciddi sorunlarla y\u00fcz y\u00fcze bulundu\u011funu, IMF ve D\u00fcnya Bankas\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere pek \u00e7ok \u015feyin de\u011fi\u015fmesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi. ”Tarihin bitti\u011fini sadece zenginler iddia eder” diyen ”k\u00fcreselle\u015fme kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n entelekt\u00fcel omurgas\u0131” , Almanya’da yay\u0131mlanan haftal\u0131k ”Die Zeit” gazetesinin son say\u0131s\u0131nda IMF, D\u00fcnya Bankas\u0131’n\u0131n rol\u00fc ve d\u00fcnya […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21],"tags":[],"class_list":["post-254","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-noam-chomsky"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.karasite.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/254","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.karasite.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.karasite.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.karasite.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.karasite.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=254"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.karasite.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/254\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.karasite.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=254"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.karasite.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=254"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.karasite.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=254"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}