1) Geni\u015f askeri birlik hareketi ve h\u00fck\u00fcmetleri yok etmeye varan a\u015f\u0131r\u0131 askeri retorik kullan\u0131ld\u0131. Yine de bir\u00e7ok insana g\u00f6re hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir k\u0131s\u0131tlama var. Tam olarak ne oldu?<\/p>\n
CHOMSKY:\u00a0Sald\u0131r\u0131n\u0131n sonras\u0131ndaki ilk g\u00fcnlerde, Bush y\u00f6netimi, e\u011fer bir\u00e7ok masum insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7acak toplu bir sald\u0131r\u0131yla cevap verirse, Ladin’in en \u015fevkli dualar\u0131na cevap vermi\u015f olacaklar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde NATO liderleri, b\u00f6lgedeki uzmanlar ve muhtemelen kendi istihbarat ajanlar\u0131 taraf\u0131ndan uyar\u0131ld\u0131. ABD, Frans\u0131z D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131’n\u0131n adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi, “\u015feytanca bir tuza\u011f\u0131n” i\u00e7ine d\u00fc\u015fecekti.<\/p>\n
11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair kayda de\u011fer bir kan\u0131t sunmadan, e\u011fer Ladin’i \u00f6ld\u00fcrecek olsalard\u0131 da bu durum ger\u00e7ekle\u015febilirdi. Sald\u0131r\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fcz\u00fcnt\u00fc duyan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun aras\u0131nda bile, sald\u0131r\u0131larla hi\u00e7bir ili\u015fkisi hatta bilgisi bile olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen ve “\u0130slam’\u0131n sava\u015f durumunda bile kat\u0131 bir \u015fekilde yasaklad\u0131\u011f\u0131 bir davran\u0131\u015f” olan “masum kad\u0131nlar\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131” a\u00e7\u0131klayan (BBC, 29 Eyl\u00fcl) Bin Ladin’in \u015fehit olarak alg\u0131lanmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n
M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131nda dola\u015fan onbinlerce kasette ve r\u00f6portajda, Usame bin Ladin’in sesi yank\u0131lanmaya devam edecektir. Masum Afganlar’\u0131 -Taliban de\u011fil, ama ter\u00f6rize olmu\u015f kurbanlar\u0131n\u0131- hedef alacak bir sald\u0131r\u0131, fiilen, Bin Ladin’in a\u011f\u0131na ve 20 y\u0131l \u00f6nce Ruslara kar\u015f\u0131 bir ‘Kutsal Sava\u015f’a girmeleri i\u00e7in CIA’in kurdu\u011fu \u00f6rg\u00fctlerden mezun olan ve bu arada 1981’de M\u0131s\u0131r Devlet Ba\u015fkan\u0131 Enver Sedat’\u0131n suikastinden, ‘Afganiler’in en co\u015fkulu yarat\u0131c\u0131lar\u0131ndan birinin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesine kadar, kendi programlar\u0131n\u0131 da takip eden, genellikle Afganistan’da sava\u015fmalar\u0131 i\u00e7in d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan \u00e7a\u011fr\u0131lm\u0131\u015f radikal \u0130slamc\u0131lar i\u00e7in t\u00fcyler \u00fcrpertici nedenlere yeni eklemeler i\u00e7in bir \u00e7a\u011fr\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
Bir s\u00fcre sonra, mesaj, Bush y\u00f6netimine gitti ve -kendi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131na g\u00f6re ak\u0131ll\u0131ca bir tutumla- de\u011fi\u015fik bir yol izlemeyi se\u00e7tiler.<\/p>\n
Yine de, “k\u0131s\u0131tlama” bana \u015f\u00fcpheli bir kelime olarak g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. 16 Eyl\u00fcl’de New York Times, “Washington, Pakistan’dan, ayr\u0131ca, petrol ikmalinin kesilmesi,.. ve Afganistan’\u0131n sivil halk\u0131na b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u0131da ve di\u011fer yard\u0131mlar\u0131 sa\u011flayan kamyon konvoylar\u0131na son verilmesini talep etti” haberini duyurdu. Utan\u00e7 verici bir \u015fekilde, bu haber, Bat\u0131’da farkedilebilir bir tepki sa\u011flamad\u0131. Liderlerin ve elit yorumcular\u0131n desteklediklerini iddia ettikleri Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan ac\u0131mas\u0131z bir i\u015faret ve y\u00fczy\u0131llar boyunca silahlar\u0131n ve k\u0131rba\u00e7lar\u0131n yanl\u0131\u015f taraf\u0131nda olanlarla birlikte kaybedilmemi\u015f bir ders daha…<\/p>\n
Takip eden g\u00fcnlerde, bu istekler uygulamaya konuldu. 27 Eyl\u00fcl’de, ayn\u0131 New York Times muhabiri, Pakistan yetkililerinin, “Bush y\u00f6netiminin iste\u011fi \u00fczerine, \u00fclkenin Afganistan’la olan 2 bin 240 kilometrelik s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 s\u0131ms\u0131k\u0131 kapama kararlar\u0131n\u0131, ak\u0131n eden Afgan m\u00fcltecilerin aras\u0131nda Usame bin Ladin’in adamlar\u0131n\u0131n saklanmad\u0131\u011f\u0131ndan emin olamayacaklar\u0131 i\u00e7in merhamet g\u00f6steremeyeceklerini” s\u00f6ylediklerini duyurdu. D\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen gazetesinin haberine g\u00f6re, daha sonra, Washington y\u00f6netimi, a\u00e7l\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131nda ya\u015fayan Afganlar’\u0131 hayatta tutan s\u0131n\u0131rl\u0131 miktardaki g\u0131day\u0131 da keserek Pakistan’\u0131n k\u0131r\u0131m yapmas\u0131n\u0131 talep etti. Hemen hemen t\u00fcm yard\u0131m kurulu\u015flar\u0131 Afganistan’dan \u00e7ekildi ya da bomba tehdidi alt\u0131nda s\u0131n\u0131rd\u0131\u015f\u0131 edildi. Washington’un Afganistan’\u0131 bombalama ve zaman\u0131nda \u00fclkeyi mahveden, halk\u0131n Taliban’\u0131n iktidara geli\u015fini olumlu kar\u015f\u0131lamas\u0131yla sonu\u00e7lanan gaddarl\u0131klar\u0131n -belki de- tekrarlanmas\u0131na neden olacak bir \u015fekilde, Kuzey \u0130ttifak\u0131’n\u0131 a\u011f\u0131r silahland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir askeri g\u00fcce \u00e7evirme tehdidinin ard\u0131ndan b\u00fcy\u00fck say\u0131larda ve sefil durumda insan deh\u015fet i\u00e7inde s\u0131n\u0131rlara y\u0131\u011f\u0131ld\u0131.<\/p>\n
Kapal\u0131 s\u0131n\u0131rlara ula\u015ft\u0131klar\u0131 zaman, m\u00fclteciler, sesizce \u00f6l\u00fcme k\u0131st\u0131r\u0131l\u0131yorlar. Sadece bir damla, uzaktaki da\u011f ge\u00e7itlerinden s\u0131zabilir. \u015eu ana kadar ka\u00e7\u0131 dayanamad\u0131? Tahmin edemiyoruz; zaten az\u0131m\u0131z umursuyor. yard\u0131m kurulu\u015flar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, tahmin etmek i\u00e7in bile \u00e7aba g\u00f6stereni g\u00f6rmedim. Birka\u00e7 hafta i\u00e7inde sert k\u0131\u015f gelecek. S\u0131n\u0131rlar\u0131n kar\u015f\u0131 taraf\u0131ndaki kamplarda baz\u0131 gazeteciler ve yard\u0131m g\u00f6revlileri var. Onlar\u0131n anlatt\u0131klar\u0131 yeterince korkun\u00e7, ama biliyorlar ki, biliyoruz ki, onlar \u015fansl\u0131 olanlar\u0131, ka\u00e7abilenleri g\u00f6r\u00fcyorlar ve “en k\u00f6t\u00fc Amerikal\u0131lar’\u0131n bile harap olmu\u015f \u00fclkeleri i\u00e7in biraz ac\u0131ma duymalar\u0131 ve sessiz zalim soyk\u0131r\u0131mda merhamet g\u00f6stermeleri i\u00e7in” umutlar\u0131n\u0131 koruyorlar. (Boston Globe, 27 Eyl\u00fcl).<\/p>\n
Belki de en uygun tasvir, harika ve y\u00fcrekli Hintli yazar Arundhati Roy taraf\u0131ndan Bush y\u00f6netiminin Ebedi Adalet Operasyonu’na referans verilerek yap\u0131ld\u0131: “Yeni y\u00fczy\u0131l\u0131n ebedi adaletine tan\u0131k olun. Siviller, \u00f6ld\u00fcr\u00fclmeye beklerken, \u00f6l\u00fcm\u00fcne a\u00e7l\u0131k \u00e7ekiyorlar” (Guardian, 29 Eyl\u00fcl).<\/p>\n
2) Birle\u015fmi\u015f Milletler, Afganistan’da b\u00fcy\u00fck bir a\u00e7l\u0131k tehdidi oldu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131. Ele\u015ftiriler \u00fczerine ABD ve \u0130ngiltere, a\u00e7l\u0131\u011f\u0131 yenmek i\u00e7in g\u0131da yard\u0131m\u0131 g\u00f6ndermekten bahsediyor. Acaba sadece g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc kurtarmaktan m\u0131 bahsediyorlar? \u0130nsani yard\u0131m konusundaki \u00e7abalar\u0131n\u0131n kapsam\u0131 ve etkisi ne olacak?<\/p>\n
CHOMSKY:\u00a0Birle\u015fmi\u015f Milletler, 7-8 milyon ki\u015finin a\u00e7l\u0131k tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011funu tahmin ediyor. New York Times’a g\u00f6re de, yakla\u015f\u0131k 6 milyon Afgan, BM’nin g\u0131da yard\u0131m\u0131yla ya\u015f\u0131yor. Bir de Afganistan d\u0131\u015f\u0131nda m\u00fclteci kamplar\u0131nda ya\u015fayan 3.5 milyon Afgan var. E\u011fer Washington’daki insanlar\u0131n biraz d\u00fc\u015f\u00fcnce kabiliyetleri varsa, kendilerini, kendilerinden gelen bombalama tehdidi ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n kapat\u0131lmas\u0131 iste\u011fi nedeniyle ma\u011fdur olan insanlar\u0131n trajedisine son vermek isteyen kurtar\u0131c\u0131lar gibi lanse ederler.<\/p>\n
‘Uzmanlar ABD’ye, Afgan m\u00fcltecilere de yard\u0131m ederek imaj\u0131n\u0131 geli\u015ftirmesini tavsiye ediyorlar’ (Christian Science Monitor, 28 Eyl\u00fcl). Halkla ili\u015fkiler uzmanlar\u0131n\u0131n tavsiyeleri olmadan da, yetkililer, s\u0131n\u0131rdan bir \u015fekilde \u00e7\u0131kmay\u0131 ba\u015faran m\u00fcltecilere biraz yiyecek g\u00f6ndermeleri gerekti\u011fini ve en az\u0131ndan ‘Afganistan i\u00e7indeki ter\u00f6r gruplar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 i\u00e7in’ ve ‘hayat kurtarmak i\u00e7in’ u\u00e7akla yiyecek da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 hakk\u0131nda konu\u015fmalar\u0131 gerekti\u011fini anlayabilmeliler (Boston Globe, 27 Eyl\u00fcl, yiyecek da\u011f\u0131t\u0131m\u0131yla insanlar\u0131n ak\u0131l ve y\u00fcreklerinin kazan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen bir Pentagon yetkilisinden al\u0131nt\u0131).<\/p>\n
Yard\u0131m\u0131n kapsam\u0131 konusuna gelince… Umar\u0131z \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir miktar olur, \u00e7\u00fcnk\u00fc aksi takdirde bir ka\u00e7 hafta i\u00e7inde b\u00fcy\u00fck bir trajediyle kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131z. Ama ayn\u0131 zamanda unutmamal\u0131y\u0131z ki, ba\u015f\u0131ndan beri u\u00e7aklarla b\u00fcy\u00fck miktarda g\u0131da yard\u0131m\u0131 yap\u0131lmas\u0131na hi\u00e7bir engel yoktu. E\u011fer h\u00fck\u00fcmet duyarl\u0131ysa, en az\u0131ndan ‘havadan g\u0131da yard\u0131m\u0131 \u015fovu’ yapacakt\u0131r.<\/p>\n
3) E\u011fer su\u00e7u ispat edilirse, uluslararas\u0131 mahkemeler Bin Ladin ve yanda\u015flar\u0131n\u0131 tutuklay\u0131p yarg\u0131lamaya istekli olurlar. Sizce ABD niye b\u00f6yle bir yol izlemiyor? Bunun nedeni, ABD’nin ter\u00f6r say\u0131labilecek eylemleri kar\u015f\u0131s\u0131nda da ayn\u0131 tavr\u0131n tak\u0131n\u0131lmas\u0131 ihtimalinden ka\u00e7\u0131nma iste\u011fi mi?<\/p>\n
CHOMSKY:\u00a0Pek \u00e7ok \u00fclke ABD’den Bin Ladin’in sald\u0131r\u0131lardan sorumlu oldu\u011funa dair kan\u0131t sunmas\u0131n\u0131 istedi. B\u00f6yle bir kan\u0131t sunulabilseydi, uluslararas\u0131 bir \u00e7aba i\u00e7in b\u00fcy\u00fck destek sa\u011flan\u0131rd\u0131. Bin Ladin ve yanda\u015flar\u0131n\u0131 yakalamak i\u00e7in Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda \u00e7aba g\u00f6sterilebilirdi. Fakat bu basit bir mesele de\u011fil. Usame Bin Ladin ve \u015febekesi 11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n ard\u0131nda olsalar bile g\u00fcvenilir kan\u0131t bulmak kolay olmayabilir. Bin Ladin’in \u015febekesini ve benzeri \u00f6rg\u00fctleri 20 y\u0131l boyunca b\u00fcy\u00fct\u00fcp yeti\u015ftiren CIA’n\u0131n da gayet iyi bildi\u011fi gibi, bu \u00f6rg\u00fctler da\u011f\u0131n\u0131k organizasyon tarz\u0131n\u0131 benimsemi\u015fler. Hiyerar\u015fik bir yap\u0131ya sahip olmad\u0131klar\u0131 gibi, \u00f6rg\u00fct i\u00e7i ileti\u015fim de yo\u011fun de\u011fil. \u00dcstelik sald\u0131r\u0131lar\u0131 d\u00fczenleyenler kendilerini de \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler. Ayr\u0131ca ba\u015fka problemler de var. Roy’dan al\u0131nt\u0131 yapacak olursam, ‘Taliban’\u0131n ABD’nin isteklerine olan tepkisi beklenmedik \u015fekilde mant\u0131kl\u0131yd\u0131: Kan\u0131tlar\u0131 g\u00f6ster, Ladin’i teslim edelim. Bush ise, ‘bu iste\u011fin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclemeyece\u011fini’ s\u00f6yleyerek tepki g\u00f6sterdi. Roy, kan\u0131t iste\u011finin Washington i\u00e7in niye kabul edilemez oldu\u011funu da a\u00e7\u0131kl\u0131yor: ‘Ya Hindistan da ABD’den Warren Anderson’un teslim edilmesini isterse? Anderson, 1984 y\u0131l\u0131nda Bhopal’deki 16 bin ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7an gaz ka\u00e7a\u011f\u0131n\u0131n sorumlusuydu. T\u00fcm gerekli kan\u0131tlar mevcut. Ya Hindistan \u00e7\u0131k\u0131p buyrun kan\u0131tlar, Warren Anderson’\u0131 bize teslim edin l\u00fctfen derse?’<\/p>\n
B\u00f6yle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar, Bat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinin a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7lar\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00f6fke yaratabilir, fakat sa\u011fduyulu bir Bat\u0131l\u0131 i\u00e7in anlam\u0131 b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. \u00dclke liderleri de bunu biliyor. Roy’un verdi\u011fi Warren Anderson \u00f6rne\u011fi, verilebilecek \u00f6rneklerin en hafifi. \u0130ran’\u0131n Carter ve Reagen h\u00fck\u00fcmetlerinde g\u00f6rev yapan \u00fcst d\u00fczey yetkililerin teslim edilmesini istedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Ya da Nikaragua’n\u0131n, bir zamanlar Honduras’taki devlet ter\u00f6ristlerinin i\u015fledi\u011fi katliamlar\u0131 g\u00f6z ard\u0131 eden, \u00fcstelik katliamc\u0131lar\u0131 destekleyen ABD temsilcisinin teslimini istedi\u011fini… (Ki o ki\u015fi \u015fu anda ABD’nin BM nezdinde temsilcili\u011fini yap\u0131yor ve ‘ter\u00f6re kar\u015f\u0131 sava\u015f’a \u00f6nderlik etmek \u00fczere atand\u0131.) Daha pek \u00e7ok benzer \u00f6rnek var. ABD, b\u00f6yle isteklere, kan\u0131t sunulsun ya da sunulmas\u0131n, cevap vermeyi d\u00fc\u015f\u00fcnmezdi bile…<\/p>\n
T\u00fcm uluslararas\u0131 kurulu\u015flar taraf\u0131ndan ‘ter\u00f6r eylemleri’ olarak adland\u0131r\u0131lan operasyonlar\u0131 y\u00f6nlendiren ki\u015finin bug\u00fcn ‘ter\u00f6re kar\u015f\u0131 sava\u015f’\u0131n \u00f6nderli\u011fine atand\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011finin sessizlik duvar\u0131 ard\u0131nda kalmas\u0131 en iyisi. Jonathan Swift’in bile bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda nutku tutulurdu.<\/p>\n
Uzmanlar\u0131n bug\u00fcnk\u00fc duruma a\u00e7\u0131k se\u00e7ik bir kelime olan ‘su\u00e7’ yerine belirsiz bir ‘sava\u015f’ kavram\u0131n\u0131 yak\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f olmalar\u0131n\u0131n nedeni de t\u00fcm bunlar olabilir. ‘\u0130nsanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 su\u00e7’un tan\u0131mlar\u0131 bellidir. Su\u00e7larla m\u00fccadelenin belirli y\u00f6ntemleri vard\u0131r. Bu y\u00f6ntemlerin uygulanmas\u0131 i\u00e7in kan\u0131t sunman\u0131z gerekir. Kan\u0131t sunulduktan sonra sadece su\u00e7lular\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 prensibine uyman\u0131z gerekir. A\u00e7l\u0131ktan \u00f6lmek \u00fczereyken y\u00fczlerine kapanm\u0131\u015f s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131nda bekleyen masum insanlar\u0131n de\u011fil…<\/p>\n
4)Ter\u00f6rle sava\u015f ilk olarak Reagan taraf\u0131ndan So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n yerine ge\u00e7mesi i\u00e7in ba\u015flat\u0131ld\u0131. Bu, halk\u0131 korkutmak ve bu \u015fekilde, genel sava\u015f harcamalar\u0131, g\u00f6zetim ve yabanc\u0131 kampanyalar gibi halk\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na kar\u015f\u0131 olan programlara destek sa\u011flamak i\u00e7in bir ara\u00e7t\u0131. \u015eimdi ise ayn\u0131 y\u00f6nde daha geni\u015f ve daha agresif bir hareket g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. D\u00fcnyada sivillere sald\u0131r\u0131lar d\u00fczenleyen en \u00f6nemli kaynak olma sorunumuz, bu \u00e7abay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmemiz i\u00e7in engel mi yarat\u0131yor? Bu \u00e7aba, asl\u0131nda, bir sava\u015f olmadan da devam ettirilebilir mi?<\/p>\n
CHOMSKY:\u00a0Reagan y\u00f6netimi, 20 y\u0131l \u00f6nce g\u00f6reve geldi\u011finde, en \u00f6nemli ama\u00e7lar\u0131n\u0131n, uygarl\u0131\u011f\u0131 yok eden bir kanser olan uluslararas\u0131 ter\u00f6rizmi tamamen yok etmek oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131. Ter\u00f6r belas\u0131n\u0131n \u00fcstesinden, inan\u0131lmaz geni\u015f bir \u00e7er\u00e7evede, uluslararas\u0131 bir ter\u00f6rist a\u011f kurarak geldiler. Bunun sonu\u00e7lar\u0131 da, Orta Amerika, Ortado\u011fu, G\u00fcney Asya ya da ba\u015fka yerlerde biliniyor – ya da bilinmeli. Sivil halka olduk\u00e7a fazla zarar veren ve hatta ya\u015famlar\u0131 tehdit eden programlar\u0131 uygulayabilmek i\u00e7in bahaneler \u00f6ne s\u00fcrd\u00fcler. Kur\u015funlar\u0131n at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir sava\u015f m\u0131 ba\u015flatt\u0131lar? Arkalar\u0131nda b\u0131rakt\u0131klar\u0131 cesetlerin say\u0131s\u0131 etkileyici, ama teknik olarak, sava\u015f tarihinde televizyonlar\u0131n prime time’\u0131na g\u00f6re ayarlanm\u0131\u015f ilk sava\u015f su\u00e7u olan Libya’n\u0131n bombalanmas\u0131 gibi \u015feffaf ‘PR’ uygulamalar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda genellikle silahlar\u0131n\u0131 ate\u015flemediler. Libya’n\u0131n bombalanmas\u0131 olay\u0131, operasyonun karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 Avrupa k\u0131tas\u0131ndaki \u00fclkelerin i\u015fbirli\u011fi yapmay\u0131 reddetti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, hi\u00e7 de k\u00fc\u00e7\u00fck bir numara de\u011fildi. \u0130\u015fkenceler, sakatlamalar, tecav\u00fczler ve katliamlar, arac\u0131lar taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015fti.<\/p>\n
Ter\u00f6rist \u00fclkelere kadar uzanan b\u00fcy\u00fck ama bahsi edilemeyen ter\u00f6rizm unsuru bir kenara b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bile, ter\u00f6rizm vebas\u0131 \u00e7ok ger\u00e7ek, \u00e7ok tehlikeli ve tam anlam\u0131yla \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc. Bize ve ba\u015fkalar\u0131na kar\u015f\u0131 tehditleri art\u0131raca\u011fa benzer davran\u0131\u015f \u015fekilleri var; daha \u00f6nce tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z, daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve daha onurlu y\u00f6ntemlerin \u00f6nemli \u00f6rnekleri var. Bunlar en temel se\u00e7imler.<\/p>\n
5) E\u011fer Taliban rejimi d\u00fc\u015ferse, ve Bin Ladin ya da \u00f6l\u00fcmlerden sorumlu oldu\u011fu iddia edilen bir ba\u015fkas\u0131 yakalan\u0131r ya da \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcrse, sonra ne olur? Afganistan’a ne olur? Di\u011fer b\u00f6lgelerde genel durum ne olur?<\/p>\n
CHOMSKY:\u00a0En mant\u0131kl\u0131 y\u00f6netim plan\u0131; d\u00fcnyay\u0131 ‘insanl\u0131kd\u0131\u015f\u0131 olaylara son verecek’ bir ‘yeni \u00e7a\u011f’a ta\u015f\u0131yan ‘ilke ve de\u011ferleri’ \u00fcstlenen asil liderlerin dualar\u0131na kat\u0131lmaya \u00e7a\u011fr\u0131lan s\u0131radan koronun tezah\u00fcrat\u0131n\u0131 art\u0131racak insani hareketlerle desteklenmi\u015f, s\u00fcregiden bu sessiz soyk\u0131r\u0131m\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek olacakt\u0131r.<\/p>\n
Yeni y\u00f6netim ayn\u0131 zamanda, belki \u015fu an \u0130ran’daki G\u00fclbeddin Hikmetyar gibi ba\u015fka sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 da ona d\u00fc\u015fman etmek i\u00e7in Kuzey \u0130ttifak\u0131’n\u0131 ge\u00e7erli bir g\u00fcce \u00e7evirmeye de \u00e7al\u0131\u015fabilir. B\u00fcy\u00fck ihtimalle Afganistan’daki g\u00f6revler i\u00e7in, muhtemelen Bin Ladin’in dualar\u0131na cevap vermemek i\u00e7in \u00e7ap\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fclm\u00fc\u015f bir se\u00e7ici bombalama yapmak amac\u0131yla, \u0130ngiliz ve ABD komandolar\u0131n\u0131 kullanacaklard\u0131r. Bir ABD harekat\u0131, 1980’li y\u0131llarda ba\u015far\u0131s\u0131z olan Rus istilas\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131. Ruslar’\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda, CIA ve yanda\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan e\u011fitilmi\u015f, a\u011f\u0131r silahlarla donat\u0131lm\u0131\u015f, yakla\u015f\u0131k 100 bin ki\u015filik \u00f6rg\u00fctl\u00fc ve e\u011fitimli bir ordu vard\u0131. ABD ise, 20 y\u0131l s\u00fcren vah\u015fet taraf\u0131ndan sanal olarak yok edilmi\u015f bir \u00fclkenin, ba\u015flar\u0131na gelenler konusunda hi\u00e7 bir \u015fekilde sorumluluk hissetmeyece\u011fimiz ayaktak\u0131m\u0131 denilebilecek g\u00fcc\u00fcn\u00fc bulacak kar\u015f\u0131s\u0131nda. Taliban g\u00fc\u00e7leri, \u015fu halleriyle, k\u0131sa zamanda \u00e7\u00f6kebilir. Ve Afganistan’da ya\u015fayan halk\u0131n, Taliban y\u00f6netimi devralmadan \u00f6nce \u00fclkeyi par\u00e7alara ay\u0131ran cinayet gruplar\u0131yla a\u00e7\u0131k\u00e7a ba\u011flant\u0131l\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, istilac\u0131 g\u00fc\u00e7leri iyi kar\u015f\u0131lamas\u0131 da beklenebilir. Bu noktada, pek \u00e7ok insan, Cengiz Han’\u0131 selamlayacak gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Sonra ne olacak? Di\u011fer \u00fclkelerde ya\u015fayan Afganlar ve g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re, \u00fclke i\u00e7inde Taliban Y\u00f6netimi’ne dahil olmayanlar, bir \u00e7e\u015fit ge\u00e7i\u015f h\u00fck\u00fcmeti kurmas\u0131 i\u00e7in Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u00fc\u00e7leri’nin yard\u0131m\u0131n\u0131 istiyor. Harabeden g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir \u015fey yaratmay\u0131 ama\u00e7layan bu s\u00fcre\u00e7, e\u011fer Birle\u015fmi\u015f Milletler ve Sivil Toplum \u00d6rg\u00fctleri gibi ba\u011f\u0131ms\u0131z g\u00fc\u00e7lerden de \u00f6nemli yeniden yap\u0131lanma deste\u011fi al\u0131nabilirse ba\u015far\u0131ya ula\u015fabilir. Bu kadar\u0131, bu fakir \u00fclkeyi ter\u00f6r, \u00e7aresizlik, cesetler ve sakat kalan kurbanlar \u00fclkesine \u00e7evirenlerin minimum sorumlulu\u011fu olmal\u0131. Bu olabilir, ama zengin ve g\u00fc\u00e7l\u00fc toplumlar\u0131n \u00f6nemli ve yayg\u0131n deste\u011fiyle. \u015eu an i\u00e7in bu sorumluluk, b\u00f6yle bir ‘ulus kurma’ se\u00e7ene\u011fiyle ya da daha onurlu bir bi\u00e7imde d\u0131\u015far\u0131dan ulus olu\u015fturulmas\u0131na destek verme se\u00e7ene\u011fiyle ilgilenmeyece\u011fini belirten Bush y\u00f6netimi taraf\u0131ndan g\u00f6z ard\u0131 edilmi\u015f durumda. Fakat yine de bu ahlakl\u0131 se\u00e7ene\u011fin \u015fu an d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemesi, ta\u015fa kaz\u0131nm\u0131\u015f bir buyruk de\u011fil.<\/p>\n
Di\u011fer b\u00f6lgelerde olanlar, i\u00e7 etkenlere, d\u0131\u015f akt\u00f6rlerin (ba\u015fta ABD olmak \u00fczere) uygulad\u0131\u011f\u0131 politikalara ve Afganistan’daki meselelerin geli\u015fimine ba\u011fl\u0131. Bundan sonras\u0131 i\u00e7in, k\u0131sa yorumlarda anlat\u0131lamayacak kadar fazla olas\u0131l\u0131k var.<\/p>\n
6) Bu d\u00f6nemde adalet konusunda endi\u015feleri olan sosyal aktivistlerin \u00f6nceli\u011fi ve rol\u00fcn\u00fcn ne olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz? Baz\u0131lar\u0131n\u0131n iddia etti\u011fi gibi, ele\u015ftirilerimizi s\u0131n\u0131rlamal\u0131 m\u0131y\u0131z, yoksa sadece, bu krizde \u00f6nemli bir pozitif etkimizin olabilece\u011finden de\u011fil, ayn\u0131 zamanda halk\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn tart\u0131\u015fma ve ke\u015fiflere her zamankinden \u00e7ok daha a\u00e7\u0131k oldu\u011fu i\u00e7in, yeni ve artan \u00e7abalar\u0131n zaman\u0131 oldu\u011funu mu d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz?<\/p>\n
CHOMSKY:\u00a0Bu, sosyal aktivistlerin ne yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131na ba\u011fl\u0131. E\u011fer ama\u00e7lar\u0131, \u015fiddet \u00e7ark\u0131n\u0131 y\u00fckseltmek ve 11 Eyl\u00fcl’dekilere benzer gaddarl\u0131klar\u0131 – ve maalesef, d\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n al\u0131\u015fk\u0131n oldu\u011fu \u00e7ok daha k\u00f6t\u00fclerini- art\u0131rmaksa, kesinlikle inceleme ve ele\u015ftirilerini s\u0131n\u0131rlamal\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi reddetmeli ve u\u011fra\u015ft\u0131klar\u0131 \u00e7ok ciddi konularla ilgilenmeyi kesmeliler. E\u011fer, buradaki n\u00fcfusa ve d\u00fcnyadaki insanlar\u0131n geneline zarar verecek ve hatta insan ya\u015fam\u0131n\u0131 tehdit edebilecek planlar\u0131 uygulamay\u0131 ama\u00e7layan, politik ve ekonomik sistemin en gerici \u00f6gelerine yard\u0131m etmek istiyorlarsa da ayn\u0131 \u00f6neri ge\u00e7erli.<\/p>\n
Di\u011fer yandan, sosyal aktivistlerin amac\u0131 ba\u015fka gaddar sald\u0131r\u0131lar\u0131 engellemek, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, insan haklar\u0131 ve demokrasi umutlar\u0131n\u0131 art\u0131rmak ise, ters y\u00f6n\u00fc se\u00e7meliler. \u00c7abalar\u0131n\u0131, bu ve bu gibi di\u011fer su\u00e7lar\u0131n ard\u0131nda yatan fakt\u00f6rler \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131rmal\u0131 ve kendilerini daha da b\u00fcy\u00fck bir enerjiyle hakl\u0131 hedeflerine adamal\u0131lar. F\u0131rsat kesinlikle var. T\u00fcyler \u00fcrpertici sald\u0131r\u0131lar\u0131n \u015foku, elit kesimleri bile, bundan k\u0131sa s\u00fcre \u00f6ncesine kadar hayal etmesi bile zor olan bir d\u00fc\u015f\u00fcnme tarz\u0131na sevketti ve halk\u0131n genelinde bu daha da \u00e7ok hissediliyor. Tabii ki, sessizce boyun e\u011fmeyi talep edecekler de olacakt\u0131r. Bunu a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131lardan bekliyoruz, ve biraz tarih bilgisi olan herkes, bunu baz\u0131 sol d\u00fc\u015f\u00fcnceli ayd\u0131nlardan da, hatta belki de daha \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc bir \u015fekilde bekleyebilir. Ancak, histerik, abart\u0131l\u0131 konu\u015fmalardan ve yalanlardan y\u0131lmamak, do\u011fruluk ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011fe olabildi\u011fince yak\u0131n kalmak ve birinin yapt\u0131\u011f\u0131 ya da yapamad\u0131\u011f\u0131 bir\u015feyin insani sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek \u00e7ok \u00f6nemli. Bunlar\u0131n hepsi, herkesin bildi\u011fi ger\u00e7ekler; fakat bunlar\u0131 akl\u0131m\u0131zda tutmakta fayda var. Herkes\u00e7e bilinen a\u00e7\u0131k ger\u00e7eklerin \u00f6tesinde, soru\u015fturma ve hareket i\u00e7in spesifik sorulara d\u00f6nmeliyiz.<\/p>\n
4 Ekim 2001,<\/p>\n